Mô hình sai nhiều bạn mang vào A1: kể lại câu chuyện Owe Water cho hay, dựng một persona đủ cảm động, dán transcript hội thoại vào thân bài, rồi kết bằng vài lời khen công cụ. Bài như vậy đọc trôi nhưng rơi band, vì rubric không chấm câu chuyện doanh nghiệp. A1 chấm việc bạn biến dữ kiện case thành insight con người bằng hai phase đầu của Design Thinking, Empathize và Define, thông qua một persona do chính bạn dựng bằng công cụ sinh ngữ (brief gọi là “AI persona”).

Bài này là hướng dẫn đi từng cụm rubric của A1 BUSM2580, ví dụ bám sát case Owe Water (case mới thay chỗ KOTO từ kỳ này, nên hướng dẫn viết cho case cũ không còn dùng được), để bạn biết chỗ nào người chấm cho điểm và chỗ nào các bạn hay tự đánh rơi.

Sinh viên 7 hỗ trợ đã đạt HD với bài này.

A1 chấm bạn bằng thang điểm nào?

A1 là báo cáo cá nhân khoảng 1.400 tới 1.500 từ, chia điểm theo bốn cụm lớn: Introduction và Conclusion khoảng 10 điểm, Persona Identification and Creation 30 điểm, Empathize and Define Phase Outputs 30 điểm, “Reflection on AI Use” 15 điểm, phần còn lại rơi vào hình thức trình bày và hành văn học thuật. Nhìn thang điểm là thấy ngay: hai cụm giữa chiếm 60 điểm, tức là persona và chất lượng phân tích quyết định bài của bạn, không phải phần mô tả công ty. Các con số trên là mặt bằng các kỳ gần đây, Canvas course guide kỳ của bạn là chuẩn cuối cùng.

Một ràng buộc quan trọng của đề: bạn không được phỏng vấn người thật vì cần ethical approval từ RMIT, nên toàn bộ Empathize và Define chạy trên một persona dựng bằng công cụ sinh ngữ (RMIT Val hoặc ChatGPT). Người chấm biết rõ điều đó, nên họ soi kỷ luật của bạn khi dựng persona và độ sâu của câu hỏi; đoạn hội thoại mượt đến đâu cũng không thay được hai thứ đó. Tự ý phỏng vấn người thật vừa rủi ro về quy định vừa không được cộng điểm, vì rubric chấm kỷ luật dựng persona và độ sâu khai thác, không chấm nguồn dữ liệu.

Chọn business problem: cụ thể thắng an toàn

Case Owe Water (Ngo và Kevin 2025) tự nêu sẵn hai thách thức: nhắm đúng nhóm dân cư dễ tổn thương một cách hiệu quả, và giảm phụ thuộc vào retailer với cách tiếp cận thực dụng, ngân sách thấp. Bên cạnh đó, dữ kiện case gần như chỉ thẳng vào một vấn đề thứ ba rất đáng chọn: độ nhận biết thương hiệu thấp và sức ì chuyển đổi của người dùng. Thị trường có hơn 500 thương hiệu bình giá rẻ chiếm khoảng 60% thị phần, cộng các thương hiệu tầm trung như Lavie hay Bidrico thì nhóm đối thủ nắm hơn 80%. Khảo sát 2018 trong case cho thấy 75% hộ ven đô dễ tổn thương dùng bình 20 lít giá khoảng 0,5 USD, và 90% số bình đó không đạt chuẩn Việt Nam. Nghĩa là Owe Water bán một sản phẩm lọc 6 bước đạt chuẩn WHO, giá quanh 25.000 đồng một bình 20 lít, mà vẫn khó chen chân.

Viết sai là chọn vấn đề kiểu chất lượng dịch vụ chưa tốt hay marketing chưa hiệu quả, vì case không cho dữ kiện nào về dịch vụ kém, và vấn đề chung chung sẽ kéo persona lẫn Define đi lạc. Viết đúng là khoanh một vấn đề có dữ kiện đỡ phía sau, ví dụ: công nhân tại chính các nhà máy đối tác đã có chương trình Water for Workers vẫn tiếp tục mua bình trôi nổi, tức thương hiệu chưa được chấp nhận ngay ở kênh dễ tiếp cận nhất của nó.

Rubric hook: đoạn đặt vấn đề này nằm trong cụm Introduction và Conclusion 10 điểm, nhưng nó là gốc cho cả cụm Persona Identification and Creation 30 điểm; vấn đề chọn sai thì persona dù kỹ tới đâu cũng đứng trên nền rỗng.

Hướng dẫn cùng ngành Business:

Stakeholder và persona: chọn người ra quyết định, không chọn người dễ tả

Stakeholder quanh vấn đề này khá đông: công nhân nhà máy, người ở khu ký túc và nhà trọ, người bán lẻ đang phân phối bình giá rẻ, ban quản lý nhà máy cân nhắc chương trình nước cho công nhân, và đội marketing của Owe Water. Bài HD kỳ này chọn công nhân ở một nhà máy đối tác làm key stakeholder, và bài ghi điểm ở phần lý do chọn: họ là người trực tiếp quyết định có chuyển thương hiệu hay không, và họ nằm sẵn trong một kênh công ty đã có nhưng đang dùng chưa tới, với khoảng 4.000 công nhân đã được phục vụ theo case. Chọn stakeholder mà không có lập luận vì sao nhóm này là đòn bẩy thì cụm 30 điểm Persona Identification mất gốc ngay từ câu đầu.

  • Nên làm: liệt kê đủ các nhóm stakeholder rồi thu về một nhóm với hai lý do rõ: quyền quyết định mua và khả năng tiếp cận qua kênh sẵn có.
  • Không nên: chọn một nhóm chỉ vì dễ viết cảm động, hoặc chọn ban điều hành Owe Water, vì Empathize với người trong tổ chức không lộ ra hành vi mua của thị trường.

Dựng persona bằng công cụ sinh ngữ: kỷ luật chống bịa là tiêu chí ngầm

Rubric mô tả persona đạt HD là realistic, specific và consistent xuyên suốt hội thoại; ba chữ đó là ba tiêu chí của cụm Persona Identification and Creation 30 điểm. Muốn vậy, prompt của bạn phải neo persona vào đúng dữ kiện case: mức giá bình phổ biến, mô tả khu ký túc của công nhân, thói quen mua theo giao hàng tận nơi, và chuẩn mà mô hình nhắm tới là tiền nước không vượt 3% thu nhập hộ. Cho phép mô hình tự tạo các chi tiết cá nhân nhỏ không mâu thuẫn với case, và yêu cầu nó không bao giờ thoát vai. Hai yêu cầu này trả lời trực tiếp hai rủi ro mà nghiên cứu về persona do công cụ sinh ngữ dựng đã chỉ ra: mô hình tự bịa chi tiết nhân khẩu không có dữ liệu đỡ (Amin et al. 2025) và persona lệch khỏi nhóm dân số thật mà nó đại diện (Batzner et al. 2025). Nhắc đúng hai rủi ro này trong phần giải thích prompt là bạn đã chạm mức critical mà rubric đòi.

Bạn chỉ được dùng các dữ kiện có trong case study dưới đây. Với những chi tiết cá nhân nhỏ, bạn được phép tự tạo nhưng không được mâu thuẫn với case. Hãy tự giới thiệu trong vai nhân vật và giữ vai trong suốt cuộc trò chuyện.

Toàn bộ prompt và câu trả lời mở đầu của mô hình đưa vào appendix tên “Prompts to create AI persona”, đúng yêu cầu đề. Bài HD kỳ này dựng persona là một nữ công nhân gần 30 tuổi ở nhà máy đối tác, sống cùng chồng và con nhỏ trong khu ký túc, quê ở một tỉnh miền Tây. Mức cụ thể như vậy là chuẩn để bạn đối chiếu độ chi tiết của persona mình.

Empathize: hỏi cơ chế, đừng hỏi checklist

Bài HD kỳ này dùng bảy câu hỏi có cấu trúc, đi từ nguồn nước hằng ngày, tiêu chí chọn mua, lo ngại về an toàn, mức độ biết chương trình nước tại nhà máy, sẵn lòng chuyển đổi, định nghĩa niềm tin, tới trải nghiệm tệ nhất với nước uống. Số câu không quan trọng bằng việc mỗi câu đào một cơ chế. Phần này cùng với Define gánh cụm Empathize and Define Phase Outputs 30 điểm.

Ba insight mà cuộc phỏng vấn kiểu này thường lộ ra, và bạn nên chủ động đào: thứ nhất, người mua chọn bình rẻ vì thu nhập không cho phép họ đặt cược vào thương hiệu lạ, tức đây là một ràng buộc về tiền, ít liên quan tới sở thích; thứ hai, sự tiện là một bộ lọc cứng, không giao tận phòng thì không có cửa chuyển đổi, bất kể an toàn hơn bao nhiêu; thứ ba, một công nhân ở chính nhà máy đối tác có thể chưa từng nghe tên chương trình Water for Workers, cho thấy tổ chức đã ký nhưng thông điệp chưa chạm tới người dùng cuối. Và xuyên suốt các câu trả lời: niềm tin đến từ lời truyền miệng của những người mẹ cùng khu trọ, không đến từ bao bì hay quảng cáo.

Viết sai là dán transcript vào thân bài rồi tóm tắt lại. Viết đúng là rút insight và phân tầng nó: hiện tượng gì, cơ chế nào phía sau, dữ kiện case nào xác nhận. Persona Map, Empathy Map và Journey Map là output bắt buộc nên vẽ đủ, nhưng ba tấm map chỉ có giá trị khi chúng cùng chỉ về một điểm nghẽn.

  • Nên làm: hỏi câu mở và hỏi tiếp dựa trên câu trả lời trước, như một ethnographer; đưa trọn prompt Empathize vào appendix riêng đúng tên đề yêu cầu.
  • Không nên: hỏi 20 câu dàn trải rồi mỗi câu lấy một dòng; để ba tấm map mỗi tấm kể một chuyện khác nhau.

Define: từ nhóm vấn đề tới một câu POV đáng tiền

Define đạt HD khi bạn gom vấn đề theo theme, rồi phân định rõ đâu là nhân quả, đâu chỉ là tương quan. Giá và niềm tin cùng xuất hiện trong mọi câu trả lời không có nghĩa cái này gây ra cái kia. Câu hỏi đúng là: nếu có tín hiệu tin cậy từ đồng nghiệp, người này có đổi thương hiệu ở cùng mức giá và cùng độ tiện không? Trả lời được câu đó là bạn tách được nguyên nhân gốc khỏi triệu chứng, và đó là nửa còn lại của cụm Empathize and Define Phase Outputs 30 điểm.

Một câu point of view mẫu theo đúng cấu trúc đề yêu cầu, bạn thay tên persona của mình vào và viết lại theo dữ liệu hội thoại của chính bạn:

[Tên persona] cần một cách để tin chắc rằng một thương hiệu nước là thật sự an toàn mà không phải trả thêm tiền hay mất sự tiện của việc giao tận phòng trọ, vì thu nhập eo hẹp và quỹ thời gian của chị không cho phép đặt cược vào một thương hiệu mà chưa người nào trong khu trọ của chị dùng thử.

Từ đó, câu How Might We của bạn nên xoay quanh việc làm cho thương hiệu được chấp nhận qua chính mạng lưới đồng nghiệp và hàng xóm của công nhân, mà không tạo thêm chi phí tài chính hay chi phí tiện lợi khi chuyển đổi. Đừng chép nguyên văn bất kỳ bài mẫu nào; người chấm đọc đủ nhiều để nhận ra một câu POV đi mượn.

“Reflection on AI Use”: 15 điểm dễ nhất bài nếu bạn trung thực

Đừng dùng phần này để khen công cụ. Rubric muốn thấy ba lớp: công cụ sinh ngữ đã giúp gì thật (câu trả lời nhất quán, càng hỏi càng cụ thể, lộ ra thứ tự ưu tiên giá, tiện, an toàn mà dữ liệu thứ cấp không nói được); giới hạn ở đâu (không có ngôn ngữ cơ thể, không có khoảng cách giữa lời nói và hành vi thật mà fieldwork mới lộ ra, rủi ro persona không đại diện cho nhóm dễ tổn thương thật); và bạn đã dùng có đạo đức ra sao (coi câu trả lời là minh họa chứ không phải số liệu đại diện, không bịa thống kê, không để công cụ thay bạn viết phần lập luận). Viết đủ ba lớp bằng giọng phản tư thật thà là gần trọn 15 điểm.

Thì, giọng và format

A1 là báo cáo cá nhân nên ngôi thứ nhất được chấp nhận, đặc biệt ở phần phản tư; các phần phân tích viết giọng học thuật, câu khẳng định có dữ kiện đỡ. Dữ kiện case và insight từ hội thoại kể ở thì quá khứ (persona nói gì, bạn hỏi gì), còn nhận định và POV viết ở thì hiện tại. Trích dẫn theo chuẩn Harvard của môn, nguồn không quá 10 năm tuổi. Brief không chốt số nguồn cứng; mặt bằng bài HD quanh 5 tới 8 nguồn học thuật dùng đúng chỗ, đỡ cho lựa chọn stakeholder, cho hai rủi ro của persona sinh ngữ, và cho cơ chế nhân quả trong Define. Dữ kiện về Owe Water và thị trường lấy từ case; nguồn ngoài chỉ xuất hiện dưới dạng nghiên cứu học thuật đỡ lập luận, ví dụ về hành vi giá của người thu nhập thấp hay word of mouth ở thị trường đáy tháp. Ba tấm map để trong thân bài dưới dạng hình có chú thích, prompt để ở appendix.

Checklist các yếu tố bắt buộc

  • Độ dài trong khoảng 1.400 tới 1.500 từ, đủ Introduction, thân bài theo phase và Conclusion.
  • Business problem được khoanh hẹp và có ít nhất một dữ kiện case đỡ trực tiếp.
  • Key stakeholder được chọn kèm hai lý do: quyền quyết định mua và kênh tiếp cận sẵn có.
  • Prompt dựng persona neo vào dữ kiện case, có lệnh giữ vai, nhắc hai rủi ro bịa chi tiết và lệch đại diện có nguồn.
  • Appendix “Prompts to create AI persona” và appendix prompt Empathize có đủ prompt gốc và câu trả lời mở đầu.
  • Persona Map, Empathy Map, Journey Map đều có và cùng chỉ về một điểm nghẽn.
  • Define có bước gom theme, tách nhân quả khỏi tương quan, một câu POV đúng cấu trúc và một câu How Might We.
  • Phần phản tư đủ ba lớp: giúp gì, giới hạn ở đâu, dùng có đạo đức ra sao.
  • 5 tới 8 nguồn học thuật không quá 10 năm, trích Harvard cả in-text và danh mục.

Lỗi hay gặp

  • Chọn vấn đề chung chung (dịch vụ kém, marketing yếu) mà case không có dữ kiện, làm persona và Define trôi theo.
  • Dán transcript hội thoại vào thân bài rồi tóm tắt, thay vì rút insight theo tầng hiện tượng, cơ chế, dữ kiện.
  • Persona nói ra số liệu không có trong case, hoặc ba tấm map mỗi tấm kể một chuyện.
  • Coi giá và niềm tin là nhân quả chỉ vì chúng cùng xuất hiện; POV mượn từ bài mẫu.
  • Phỏng vấn người thật để cho bài “thật hơn”, vi phạm yêu cầu ethical approval và không được cộng điểm.
  • Phản tư biến thành đoạn khen công cụ, thiếu lớp giới hạn và lớp đạo đức.

Đừng hỏi “persona của mình đã đủ hay chưa”. Hãy hỏi “mỗi chi tiết của persona này đứng trên dữ kiện case nào, và POV của mình đã tách được nguyên nhân gốc khỏi triệu chứng chưa”.

Cần hỗ trợ assignment? Nhắn Facebook của 7, trả lời trong 24 giờ.

Cần hỗ trợ 1-1 cho môn này? Xem bảng giá và quy trình nhận hỗ trợ của 7 Writing Service.