Gõ tay từng entry reference là cách chắc chắn nhất để vừa mất thời gian vừa sai chính tả. Nhưng phía ngược lại, tin máy móc 100% rồi nộp không soát cũng là con đường quen thuộc dẫn tới một danh mục lỗi. Bài này trả lời hai câu hỏi thực dụng: nên dùng công cụ nào, và phải soát tay đúng những chỗ nào sau khi máy làm xong.

Chọn công cụ theo kiểu người dùng

  • Word Citations (References tab): có sẵn trong Word, đủ cho bài dưới 15 nguồn. Chọn style, nhập nguồn, chèn in-text, bấm Insert Bibliography là xong. Điểm yếu: kho style hẹp và cứng, các case khó (nguồn tiếng Việt, corporate author) nhập không khéo là ra entry sai.
  • Zotero: miễn phí, mã nguồn mở, có browser connector bấm một nút là lưu nguồn từ trang đang đọc, đồng bộ nhiều máy, plugin cho Word và Google Docs. Với sinh viên viết nhiều bài một kỳ, đây là lựa chọn tụi mình khuyên nhiều nhất: công lắp đặt 30 phút, lợi cả năm học.
  • Mendeley: mạnh về quản lý PDF và ghi chú trên tài liệu, quen thuộc với dân nghiên cứu. Nếu bạn làm thesis hay literature review dài với vài chục PDF, Mendeley hoặc Zotero đều gánh tốt, chọn cái nào bạn thấy giao diện dễ chịu hơn.

Nguyên tắc chọn: một công cụ duy nhất cho một bài. Nửa bài Word Citations, nửa bài copy từ generator online là công thức ra danh mục trộn chuẩn.

Máy sai ở đâu: 5 chỗ phải soát tay

  1. Metadata rác từ web: lưu nguồn bằng một cú click thì máy lấy metadata trang web khai, và trang web khai bừa khá nhiều: tác giả thành tên chuyên mục, năm thành năm hiện tại. Mỗi lần lưu, liếc qua các trường trước khi tin.
  2. Viết hoa tựa bài: APA cần sentence case, nhiều nguồn nhập vào đang title case. Máy không tự hạ chữ hoa, bạn phải sửa trong dữ liệu nguồn.
  3. Tên tác giả Việt và tên tổ chức: máy hay tách Nguyen Van An thành first name An, middle Van, và có khi tách tên tổ chức thành họ tên người. Case này tụi mình nói kỹ trong bài trích nguồn tiếng Việt trong bài tiếng Anh.
  4. Biến thể Harvard: kho style có hàng chục bản Harvard khác nhau. Chọn đúng bản trường mình (với RMIT là bản RMIT Harvard nếu có, hoặc bản gần nhất rồi chỉnh theo hướng dẫn trường). Chọn bừa một bản Harvard bất kỳ là nguồn gốc của rất nhiều bài sai mà người viết đinh ninh máy đã lo.
  5. Nguồn nhập tay lẫn nguồn tự động: entry nhập tay trong lúc vội thường thiếu trường. Trước khi nộp, chạy một lượt các entry và đối chiếu checklist 10 lỗi trích dẫn hay bị trừ điểm.

Tóm gọn triết lý dùng công cụ: máy làm 90% phần cơ học, bạn làm 10% phần phán đoán, và điểm nằm ở 10% đó. Nếu bạn muốn cái 10% ấy có người làm cùng, tụi mình nhận soát format và trích dẫn trước khi nộp, gửi bài ở trang báo giá nhé.

Câu hỏi thường gặp

Generator online miễn phí có tin được không?

Dùng được cho một hai entry lẻ khi vội, với điều kiện tự soát lại cú pháp. Rủi ro của generator là mỗi trang một kiểu và nhiều trang chèn quảng cáo, dữ liệu cũ. Cho cả một bài, citation manager thật vẫn an toàn hơn.

Zotero có làm được RMIT Harvard không?

Kho style Zotero có nhiều bản Harvard, gồm các bản của nhiều trường. Cách an toàn: chọn bản Harvard gần nhất, làm thử 3 entry, đối chiếu với hướng dẫn referencing chính thức của trường rồi mới chạy cả bài.

Đổi style giữa chừng có phải làm lại từ đầu không?

Không, đây chính là lý do lớn nhất để dùng citation manager: đổi style là máy render lại toàn bộ in-text và danh mục trong một cú click. Dữ liệu nguồn đúng thì style nào xuất ra cũng đúng.