Có một kiểu mất điểm không liên quan gì tới kiến thức: đề yêu cầu report, bạn nộp một bài essay có gắn vài heading, hoặc ngược lại, đề yêu cầu essay và bạn nộp một bài chia mục 1.0, 2.0 khô khốc. Người chấm nhìn ra trong 30 giây vì hai dạng này khác nhau từ khung xương, và rubric của mỗi dạng chấm những thứ khác nhau. Bài này đặt hai dạng cạnh nhau một lần cho rõ.
Khác nhau từ mục đích
Essay tồn tại để bảo vệ một luận điểm: mở bài nêu thesis, thân bài là chuỗi lập luận liền mạch dẫn người đọc tới kết luận. Report tồn tại để người bận rộn ra quyết định: nó giả định người đọc sẽ nhảy thẳng tới phần họ cần, nên thông tin phải được chia ngăn rõ ràng, tìm được trong 5 giây. Mọi khác biệt hình thức đều chảy ra từ gốc này.
Khác nhau ở hình thức: bảng đối chiếu
- Heading: report bắt buộc có heading, thường đánh số (1.0 Introduction, 2.1 Findings). Essay truyền thống không dùng heading, mạch nối bằng câu chuyển đoạn; một số môn cho phép heading nhẹ trong essay dài, nhưng không đánh số kiểu report.
- Executive summary: đặc sản của report: một trang tóm toàn bộ bài gồm cả kết luận và khuyến nghị, đứng trước phần mở. Essay không có, và abstract của bài nghiên cứu cũng không phải executive summary.
- Recommendations: report thường kết bằng khuyến nghị hành động cụ thể, đánh số, có chủ thể thực hiện. Essay kết bằng tổng hợp lập luận, không ra lệnh cho ai làm gì.
- Trực quan: report chào đón bảng, biểu đồ, bullet point. Essay hạn chế tối đa, mọi thứ diễn đạt bằng văn.
- Giọng văn: cả hai đều học thuật, nhưng report cho phép câu ngắn, trực tiếp, hướng hành động; essay đòi mạch văn liền và câu chuyển tinh tế hơn.
Điểm chung duy nhất không đổi: cả hai đều trích dẫn đầy đủ theo chuẩn môn yêu cầu, in-text lẫn danh mục. Report không phải giấy phép miễn trích dẫn, và số liệu trong bảng biểu của report cũng cần nguồn như văn bản.
Đọc đề để biết mình đang viết dạng nào
Đề ghi thẳng write a report hay write an essay thì dễ. Khi đề mơ hồ, nhìn tín hiệu: đề cho vai (as a consultant, advise the board) và đòi khuyến nghị là report; đề hỏi discuss, critically evaluate, to what extent là essay. Vẫn không chắc thì nhìn rubric: có tiêu chí structure với executive summary, recommendations là report không cần bàn thêm. Kỹ năng đọc rubric trước khi viết, tụi mình nói kỹ ở bài đọc rubric như người chấm bài.
Nếu bạn đã viết xong mà giờ mới nhận ra nhầm dạng, đừng vá bằng cách gắn heading: cấu trúc phải được chuyển thật, executive summary phải viết mới, phần lập luận phải chia ngăn lại. Việc này tụi mình chuyển được trong một lượt review sâu, nhanh hơn nhiều so với bạn tự đập đi xây lại lúc còn 2 ngày. Gửi bài ở trang báo giá, hoặc xem đầy đủ dịch vụ viết và soát bài đúng chuẩn định dạng của tụi mình.
Câu hỏi thường gặp
Executive summary viết trước hay sau khi xong bài?
Viết cuối cùng, dù nó đứng đầu bài: bạn chỉ tóm được thứ đã tồn tại. Độ dài thường 10 phần trăm bài hoặc theo quy định đề, và phải đứng độc lập: người chỉ đọc trang đó vẫn nắm được toàn bộ kết luận.
Report có cần thesis statement không?
Không theo nghĩa essay. Thay vào đó report có purpose statement trong phần mở: báo cáo này phân tích X nhằm đề xuất Y. Rõ mục đích, không cần tranh luận.
Reflective writing là essay hay report?
Là dạng thứ ba với quy ước riêng: ngôi thứ nhất, cấu trúc theo mô hình phản tư. Tụi mình có bài riêng về cách viết reflective writing theo mô hình DIEP.