Phần lớn sinh viên chỉ nhìn đúng một thứ trong báo cáo Turnitin: con số phần trăm ở góc màn hình. Rồi hoặc thở phào, hoặc hoảng loạn, cả hai đều có thể sai. Trong khi đó, giảng viên mở cùng một báo cáo và đọc nó như đọc một tấm bản đồ.
Bài này dạy bạn đọc đúng tấm bản đồ đó, vì khi bạn đọc được nó, nỗi sợ mơ hồ biến thành danh sách việc cần làm.
Bài này là một nhánh của hướng dẫn đầy đủ về liêm chính học thuật và Turnitin, bạn nên đọc bài gốc trước nếu chưa nắm cơ chế so khớp của Turnitin.
Bốn lớp của một báo cáo similarity
Lớp 1: con số tổng và dải màu
Turnitin tô màu báo cáo theo dải: xanh dương cho mức trùng không đáng kể, xanh lá, vàng, cam, đỏ cho các mức tăng dần. Điều cần biết: dải màu chỉ là cách hiển thị con số tổng, không phải phán quyết. Báo cáo màu cam có thể sạch hoàn toàn, báo cáo xanh lá có thể chứa một đoạn chép nguyên.
Người chấm có kinh nghiệm gần như lướt qua lớp này trong một giây.
Lớp 2: danh sách nguồn
Bên cạnh bài viết là danh sách các nguồn trùng, xếp theo tỉ lệ. Đây là lớp thông tin giá trị nhất. Câu hỏi người chấm tự đặt: nguồn trùng lớn nhất là gì? Một bài báo học thuật có trong danh mục tham khảo của sinh viên: yên tâm.
Một trang tổng hợp essay mẫu: báo động. "Submitted to another institution": báo động đỏ, vì đó là dấu hiệu bài trùng với bài một sinh viên khác đã nộp.
Lớp 3: từng đoạn khớp cụ thể
Bấm vào từng nguồn, Turnitin tô sáng chính xác những câu trùng. Người chấm nhìn hai thứ: đoạn trùng nằm ở phần nào của bài (mở bài, phân tích, kết luận hay tài liệu tham khảo), và đoạn trùng có được đặt trong ngoặc kép kèm nguồn hay không.
Cùng một câu trùng, có ngoặc kép và citation thì là trích dẫn, không có thì là chép.
Lớp 4: bộ lọc
Báo cáo có các bộ lọc quan trọng: loại trừ trích dẫn trong ngoặc kép, loại trừ danh mục tài liệu tham khảo, loại trừ các đoạn khớp nhỏ. Nhiều giảng viên bật các bộ lọc này để nhìn con số "lõi": phần trùng còn lại sau khi đã bỏ những thứ hợp lệ.
Đây là lý do bài 30% có thể chỉ còn 4% lõi và hoàn toàn ổn. Ngược lại, bài 12% mà sau lọc vẫn còn nguyên 10% thì câu chuyện nghiêm túc hơn nhiều. Nếu trường cho bạn xem báo cáo của chính mình, hãy tự bật thử các bộ lọc này, bạn sẽ thấy bài của mình bằng đúng con mắt người chấm.
Ba tình huống, ba cách đọc
Tình huống 1: phần trăm cao nhưng vô tội
Bài phân tích báo cáo tài chính của một bạn sinh viên năm ba: 34%. Nghe đáng sợ. Mở lớp 2: nguồn trùng lớn nhất là chính báo cáo thường niên của công ty được phân tích (bạn ấy trích số liệu và các câu công bố chính thức, có nguồn đầy đủ), tiếp theo là danh mục tham khảo, còn lại là thuật ngữ tài chính.
Bật bộ lọc loại trích dẫn và references: còn 3%. Người chấm đọc báo cáo này trong hai phút và không có gì để hỏi. Nếu bạn ấy vì sợ mà xoá bớt trích dẫn trước khi nộp, bài sẽ yếu đi thật trong khi rủi ro thật là con số không.
Tình huống 2: phần trăm thấp nhưng có tội
Bài luận marketing: 9%, màu xanh lá, nhìn qua tưởng đẹp. Nhưng lớp 3 lộ ra vấn đề: toàn bộ 9% là một khối liền mạch nằm đúng phần phân tích case, trùng với một bài đăng trên trang chia sẻ tài liệu, không ngoặc kép, không nguồn.
Phần còn lại của bài văn phong khác hẳn khối đó. Với người chấm, đây là bằng chứng chép có chủ đích rõ hơn nhiều so với một bài 30% trùng vụn. Con số thấp không cứu được cấu trúc xấu của đoạn trùng.
Tình huống 3: vùng xám mang tên patchwriting
Bài kinh tế vĩ mô: 18%, trùng rải rác khắp thân bài, mỗi đoạn vài dòng, đều bám theo một chương sách giáo trình. Sinh viên đã đổi khá nhiều từ ("tăng trưởng nhanh" thành "phát triển mạnh", đảo vế câu), nên máy chỉ bắt được một phần, nhưng cấu trúc lập luận thì y nguyên từng đoạn theo sách.
Đây là patchwriting: chưa chép nguyên văn, nhưng cũng chưa phải viết từ hiểu biết của mình. Vùng này xử lý tuỳ nơi và tuỳ mức độ, có nơi coi là lỗi kỹ năng cần đào tạo lại, có nơi tính là đạo văn thật. Cách duy nhất thoát khỏi vùng xám này là học paraphrase đúng nghĩa, tụi mình hướng dẫn từng bước ở bài paraphrase đúng cách để không bị tính đạo văn.
Đọc báo cáo của chính mình: quy trình 10 phút
- Bỏ qua con số tổng. Nghiêm túc, đừng nhìn nó vội.
- Mở danh sách nguồn, gạch đầu dòng ba nguồn trùng lớn nhất và tự trả lời: mình có trích nguồn này trong bài không?
- Đi qua từng đoạn tô sáng trong thân bài (không tính references), hỏi mỗi đoạn hai câu: có ngoặc kép chưa, có citation chưa.
- Đánh dấu các đoạn trả lời "chưa" cho cả hai câu. Đó là danh sách việc của bạn, sửa theo hướng dẫn ở bài Turnitin bao nhiêu phần trăm là an toàn, phần xử lý đêm trước deadline.
- Giờ mới nhìn con số tổng, một lần, để ghi nhận. Rồi đóng lại và đi sửa bài.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bài mình trùng với một nguồn mình chưa từng đọc?
Rất bình thường. Nhiều nguồn cùng diễn đạt một kiến thức nền giống nhau, và câu của bạn có thể tình cờ khớp với một trang bạn chưa mở bao giờ. Trùng ngắn, rải rác, với nguồn lạ thường vô hại. Chỉ cần để ý khi khối trùng dài và liền mạch.
Giảng viên có xem được nhiều hơn những gì em thấy không?
Có thể. Tuỳ thiết lập, phía giảng viên có thêm công cụ so sánh trực tiếp với bài nộp của sinh viên khác và lịch sử nộp bài. Vì vậy chiến lược khôn ngoan duy nhất là làm bài sạch từ gốc, không phải làm đẹp báo cáo.
Một báo cáo similarity đọc đúng cách sẽ cho bạn biết bài cần sửa gì về mặt trích dẫn. Nhưng trích dẫn sạch mới chỉ là điều kiện cần, điểm cao hay thấp còn nằm ở việc bài có trả lời đúng rubric không. Muốn biết bản nháp của bạn đang đứng ở đâu theo từng tiêu chí chấm, thử công cụ miễn phí chấm thử theo rubric của tụi mình, mất khoảng 30 giây và bạn nhận về nhận xét theo đúng cấu trúc rubric môn học.