Viết essay về thị trường Việt Nam là lợi thế sân nhà của du học sinh Việt: bạn đọc được những nguồn mà bạn cùng lớp người nước ngoài không đọc được. Nhưng lợi thế đó đi kèm một câu hỏi kỹ thuật làm nhiều bạn lúng túng tới mức bỏ luôn nguồn tốt: trích một báo cáo của Tổng cục Thống kê, một nghị định, một bài trên VnExpress vào bài tiếng Anh thì ghi thế nào cho chuẩn Harvard?
Bài này xử lý đúng các ca đó. Nền tảng chung về tên tác giả người Việt (họ trước hay tên trước, xếp alphabet kiểu gì) đã có ở bài cách trích nguồn tiếng Việt trong bài tiếng Anh, bài này tập trung vào nguồn tổ chức và nguồn chính thống.
Nguyên tắc chung cho mọi nguồn tổ chức
Báo cáo của cơ quan nhà nước, hiệp hội, công ty đều là corporate author: tổ chức đứng vai tác giả. Cấu trúc Harvard không đổi: tên tổ chức, năm, tiêu đề, nơi xuất bản hoặc URL kèm ngày truy cập. Cái cần quyết định là ngôn ngữ của tên.
Quy ước an toàn nhất mà tụi mình khuyên dùng: dùng tên tiếng Anh chính thức của tổ chức nếu có (hầu hết cơ quan cấp bộ trở lên đều có). Tổng cục Thống kê có tên chính thức General Statistics Office of Vietnam, lần trích đầu ghi đầy đủ kèm viết tắt: (General Statistics Office of Vietnam [GSO] 2024), các lần sau dùng (GSO 2024).
Nếu tổ chức không có tên tiếng Anh chính thức: giữ tên tiếng Việt và kèm bản dịch trong ngoặc vuông ở reference list. Nguyên tắc là người chấm phải hiểu nguồn là gì, còn người tra cứu phải tìm lại được nguồn gốc: bản dịch phục vụ vế đầu, tên gốc phục vụ vế sau.
Tiêu đề tài liệu: giữ gốc, kèm dịch
Tiêu đề báo cáo tiếng Việt giữ nguyên tiếng Việt (có dấu) và thêm bản dịch tiếng Anh trong ngoặc vuông ngay sau. Đừng chỉ để mỗi bản dịch tự chế: tiêu đề là chìa khoá tra cứu, dịch đi rồi thì không ai tìm lại được tài liệu gốc, kể cả chính bạn hai tuần sau.
Văn bản pháp luật: nghị định, thông tư, luật
Đây là ca khó nhất và cũng là ca các môn law, business hay đụng. Ba điều cần nhớ:
- Số hiệu văn bản là danh tính, phải giữ nguyên: Decree No. 13/2023/ND-CP. Phần số hiệu không dịch.
- Cơ quan ban hành đứng vai tác giả: Chính phủ là Government of Vietnam, Quốc hội là National Assembly of Vietnam.
- Môn LAW có thể có quy ước trích luật riêng nghiêm hơn Harvard thường, đọc kỹ course guide trước, và bài LAW2447 Commercial Law: hướng dẫn case note bàn sâu hơn cho môn này.
Báo chí trong nước
Bài báo VnExpress, Tuổi Trẻ có ghi tên phóng viên thì phóng viên là tác giả, xử lý tên Việt theo bài hướng dẫn tên riêng ở trên. Bài không ghi tên người viết thì tên báo đứng vai tác giả, đúng theo cơ chế ở bài trích dẫn nguồn không có tác giả.
Lưu ý về sức nặng học thuật: báo phổ thông là nguồn tốt cho sự kiện và số liệu thời sự, không phải nguồn cho lập luận lý thuyết. Dùng đúng vai thì được điểm, dùng thay journal thì mất điểm.
Số liệu lấy qua trung gian
Rất hay gặp: một báo cáo của ngân hàng dẫn số liệu GSO, bạn đọc báo cáo ngân hàng chứ chưa mở trang GSO. Đây là bài toán secondary source kinh điển, cú pháp cited in và cách quyết định có nên truy về nguồn gốc nằm ở bài trích dẫn lại nguồn trong nguồn.
Với số liệu thống kê quốc gia, lời khuyên của tụi mình là chịu khó truy về trang gốc, vì số liệu tam sao thất bản qua các báo cáo trung gian nhiều không tưởng.
Checklist nhanh cho nguồn Việt Nam
- Tổ chức có tên tiếng Anh chính thức chưa? Có thì dùng, chưa thì tên gốc kèm dịch trong ngoặc vuông.
- Tiêu đề giữ tiếng Việt có dấu, kèm bản dịch.
- Số hiệu văn bản pháp luật giữ nguyên không dịch.
- Nguồn web có ngày truy cập.
- Nguồn trung gian đã xử lý cited in hoặc truy về gốc.
Dùng được nguồn trong nước một cách chuẩn mực là điểm cộng thật sự trong mắt người chấm, vì nó cho thấy bạn nghiên cứu bằng dữ liệu mà không phải ai cũng chạm tới được. Đừng để vài quy tắc định dạng chặn mất lợi thế đó.
Nếu bạn đang viết bài về thị trường Việt Nam và muốn có người soát cả lập luận lẫn hệ thống trích dẫn trước khi nộp, inbox 7 Writing Service kèm deadline hoặc xem bảng báo giá, tụi mình phản hồi trong vòng 6 tiếng.